De informele opening van het politieke seizoen op 1 september bracht een boeiende gast naar Zoetermeer: Victor Vlam, communicatietrainer, politicoloog, frequent talkshowgast en kenner van Amerikaanse politiek. Onder de titel “Het politieke vuur aanwakkeren” liet hij zien hoe retoriek en stijlverschillen de politieke werkelijkheid mede bepalen. Hoe krijg je inwoners betrokken bij de lokale politiek? Wat kunnen we leren van Amerikaanse presidenten? En de vraag die velen bezighoudt: kan de intense polarisatie die we in de VS zien ook hier overslaan?
Vlam begon zijn verhaal met een les die tegelijk evident en ontregelend is: speel als politicus in op emotie. De retorische theorie kent het al sinds Aristoteles: pathos, naast logos en ethos, is één van de drie pijlers van overtuigingskracht. Toch schuurt het, zeker in een tijd waarin de roep om feiten en objectieve informatie luid klinkt. Vlam illustreerde zijn punt met voorbeelden van onder meer Donald Trump, die op een ongeëvenaarde manier emoties bij het Amerikaanse electoraat weet te bespelen. Niet de feitelijke juistheid, maar de beleving bij de kiezer staat voorop.
Vlam kreeg een vraag over de dunne scheidslijn tussen benutten en aanwakkeren van emotie. Gaat het om het herkennen van emotie bij kiezers en daar respectvol bij aansluiten? Of gaat het ook om het versterken, uitvergroten of zelfs creëren van die emotie, omdat het electoraal handig uitkomt? En nog fundamenteler: in welke mate mag een politicus bij het bespelen van emoties afwijken van de feiten? Vlam bleef in de beantwoording naar mijn mening veelzeggend vaag.
Maar juist daar ligt vind ik wel de spanning die ook in de lokale politiek herkenbaar is. In de gemeenteraad gaat het vaak over technische dossiers en taaie begrotingsstukken, maar uiteindelijk staan er altijd mensen en emoties achter. De boosheid van bewoners over parkeerdruk, de trots van een wijk op een nieuw sportcomplex, de angst van ouders wanneer het over jeugdzorg gaat. Ze bepalen hoe (voorgenomen) besluiten worden beleefd.
In mijn eerdere column ‘De stem van het volk‘ (7 april 2025) beschreef ik al hoe belangrijk het is om die gevoelens wel serieus te nemen, maar zonder mee te waaien met elke emotionele golf. Tegelijkertijd benoemde ik in ‘Overdreven overdrijving‘ (21 januari 2025) de gevaren van retoriek die emoties zó opblaast dat de feiten naar de achtergrond verdwijnen. Wanneer sentiment belangrijker wordt dan realiteit, verliest politiek haar fundament. Dan wint de stem die het hardst roept, niet het argument dat het best is onderbouwd.
Daarmee komt ook de verantwoordelijkheid van de politicus zelf scherp in beeld. Het inspelen op emoties is legitiem en zelfs noodzakelijk om mensen te betrekken, maar het ontslaat een politicus nooit van de plicht de feiten serieus te nemen. Wie kiest voor het gemak van de snelle emotionele winst, ondermijnt op de lange termijn het vertrouwen in de politiek. Dat vertrouwen rust niet alleen op herkenning en gevoel, maar ook op de zekerheid dat besluiten gestoeld zijn op waarheid en zorgvuldige afweging. Politici die dat evenwicht weten te bewaren, bewijzen hun kiezers pas echt een dienst.
De uitdaging voor de gemeentepolitiek in Zoetermeer en dus ook in de komende campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen is daarom tweevoudig. Politiek moet inwoners raken en aanspreken, juist om hen te betrekken. Maar tegelijkertijd moet de basis stevig in de werkelijkheid verankerd blijven. Alleen als emotie en feiten samengaan, ontstaat een politiek die niet polariseert, maar verbindt.
Het politieke vuur kan mensen in beweging brengen. We moeten voorkomen dat het een uitslaande brand wordt die de samenleving verdeelt. Juist daarom kiest de Zoetermeerse VVD altijd voor nuchtere besluitvorming: eerst de feiten op tafel, dan doen wat werkt voor de inwoners en de stad. Met oog voor orde, solide financiën en betrouwbare dienstverlening houden we het vuur warm maar beheersbaar, creëeren vooruitgang zonder scheuren. Wie stabiliteit en resultaat boven ophef verkiest, vindt in de Zoetermeerse VVD de meest verstandige keuze.
Deze column geeft de mening van Rob Duiven weer en niet het standpunt van de (fractie van de) Zoetermeerse VVD
